Буряад | Русский
Народный Хурал Республики Бурятия






БУРЯАД РЕСПУБЛИКЫН АРАДАЙ ХУРАЛ

ТОГТООЛ

2000 оной августын 17-ой № 481-II


БУРЯАД РЕСПУБЛИКЫН АРАДАЙ ХУРАЛАЙ ХОРООНУУД ТУХАЙ ДYРИМ БАТАЛХА ТУХАЙ

(Буряад Республикын Арадай Хуралай 2008 оной февралиин 28-ай
№ 177-IV тогтоолой найруулга)

Буряад Республикын Арадай Хурал иигэжэ тогтооно:
1.    Буряад Республикын Арадай Хуралай хороонууд тухай дyрим баталха (хабсаргагдана).
2.    Тус Тогтоол баталагдаhан үдэрhөө хүсэндөө ороно.


Буряад Республикын
Арадай Хуралай Түрүүлэгшэ
М.И.СЕМЕНОВ

 
Буряад Республикын Арадай Хуралай
2000 оной августын 17-ой № 481-II
 тогтоолоор баталагдаа


БУРЯАД РЕСПУБЛИКЫН АРАДАЙ ХУРАЛАЙ
ХОРООНУУД ТУХАЙ ДҮРИМ

(Буряад Республикын Арадай Хуралай 2008 оной февралиин 28-ай
№ 177-IV тогтоолой найруулга)


I.    Юрэнхы дүрим

1.    Буряад Республикын Арадай Хуралай хороонууд (саашадаа – хороонууд) Буряад Республикын Арадай Хуралай (саашадаа Арадай Хуралай) байгуулгын зургаанууд болоно ба тус зарлалай депутадуудай эрхэ түлөөлэлгын болзорто байгуулагдадаг.
2.    Хороонууд Россиин Федерациин Үндэhэн хуулида, Россиин Федерациин хуулинуудта, Буряад Республикын Үндэhэн хуулида, Буряад Республикын хуулинуудта үндэhэлэн хүдэлдэг болон Арадай Хуралай Доторой дүрим, Арадай Хуралай тогтоолнуудые баримталжа ажалаа ябуулдаг.
3.    Хороонууд шиидхэбэринүүдые абахадаа, хуули сахилгын, олондо мэдээсэлгын, хамтын зүбшэлгын болон харюусалгын ёhонуудта үндэhэлдэг.
4.    Хороонууд Арадай Хуралай тогтоолнуудай үндэhөөр байгуулагдадаг, шэнээр эмхидхэгдэдэг ба болюулагдадаг.

II.    Хороонуудай эрхэ мэдэлэй асуудалнууд

1.    Буряад Республикын Арадай Хуралай бюджедэй, татабари ба сангай хорооной эрхэ мэдэлдэ иимэ асуудалнуудаар хуули зохёон бэлдэлгын ажал ябуулга болон хуулинуудые бэелүүлгын ябасын шэнжэлэлгэдэ ородог гэбэл:
(Буряад Республикын Арадай Хуралай 2008 оной февралиин 28-най № 177-IV тогтоолой найруулга)
1)    республикын бюджедэй;
2)    бюджедүүд хоорондын харилсаануудай;
3)    налог болон татабари суглуулбаринуудай;
4)    банкын эмхи зургаануудай хүдэлмэриин;
5)    бюджедhээ гадуур жасануудай.
2.    Буряад Республикын Арадай Хуралай социальна политикын хорооной эрхэ мэдэлдэ иимэ асуудалнуудаар хуули гаргалгын ажал ябуулга болон хуулинуудые бэелүүлгын ябасын шэнжэлэлгэ ородог гэбэл:
1)    республикын социальна hалбари хүгжөөлгын;
(1-дэхи хуби зүйл Буряад Республикын Арадай Хуралай 2008 оной февралиин 28-най № 177-IV тогтоолоор оруулагдаа)
2)    ажаhуугшадай элүүрые хамгаалгын;
3)    hуралсалай болон эрдэм ухаанай;
4)    пенсионно хуулинуудай, медицинын болон социальна гарша даалгын;
5)    ажаhуугшадай социальна талаһаа хамгаалгын.
(Буряад Республикын Арадай Хуралай 2008 оной февралиин 28-ай № 177-IV тогтоолой найруулга)
3.    Буряад Республикын Арадай Хуралай гүрэнэй байгуулгын, нютагай өөhэдын хүтэлбэриин, хуули ёhоной болон гүрэнэй албанай асуудалай хорооной эрхэ мэдэлдэ иимэ асуудалнуудаар хуули зохёон бэлдэлгын ажал ябуулга болон хуулинуудые бэелүүлгын ябасын шэнжэлгэ ородог гэбэл:
(Буряад Республикын Арадай Хуралай 2008 оной февралиин 28-ай № 177-IV тогтоолой найруулга)
1)    республикын конституционно байгуулгын үндэhэ hууриин;
2)    гүрэнэй байгуулалтын;
3)    нютагай өөhэдын хүтэлбэриин;
4)    хуули сахилгын;
5)    олониитын ёhо журам хамгаалгын;
6)    хүнэй болон эрхэтэнэй эрхэ болон сүлөөнүүдые хамгаалгын;
7)    гүрэнэй албанай;
(7-дохи хуби зүйл Буряад Республикын Арадай Хуралай 2008 оной февралиин 28-ай № 177-IV тогтоолоор оруулагдаа)
8)    ажаhуугшадые болон дэбисхэрнүүдые байгаалиин болон үйлэдбэриин онсо аюулта ушарнуудhаа хамгаалгын, түймэрэй аюулгүйе хангалгын.
(8-дахи хуби зүйл Буряад Республикын Арадай Хуралай 2008 оной февралиин 28-ай № 177-IV тогтоолоор оруулагдаа)
4.    Буряад Республикын Арадай Хуралай Газарай асуудалай, хүдөө ажахын ба эд хэрэглэгшэдэй дэлгүүрэй талаар хорооной эрхэ мэдэлдэ иимэ асуудалнуудаар хуули зохёон бэлдэлгын ажал ябуулга болон хуулинуудые бэелүүлгын ябасын шэнжэлгэ ородог гэбэл:
(Буряад Республикын Арадай Хуралай 2008 оной февралиин 28-ай № 177-IV тогтоолой найруулга)
1)    хүдөө ажахын һалбариин;
2)    газарай харилсаанай;
3)    эд хэрэглэгшэдэй дэлгүүрэй;
4)    амитадай аймагай.
(4-дэхи хуби зүйл Буряад Республикын Арадай Хуралай 2008 оной февралиин 28-ай № 177-IV тогтоолоор оруулагдаа)
5.    Буряад Республикын Арадай Хуралай уласхоорондын харилсаанай, үндэһэ яһатанай асуудалай, залуушуулай хэрэгүүдэй, ниитын ба шажанай нэгэдэлнүүдэй талаар хорооной эрхэ мэдэлдэ иимэ асуудалнуудаар хуули зохёон бэлдэлгын ажал ябуулга болон хуулинуудые бэелүүлгын ябасын шэнжэлгэ ородог гэбэл:
(Буряад Республикын Арадай Хуралай 2008 оной февралиин 28-ай № 177-IV тогтоолой найруулга)
1)    Буряад Республикын эрхэ мэдэл соо яhатан хоорондын, нютаг можонууд хоорондын харилсаануудые hайжаруулгын;
(Буряад Республикын Арадай Хуралай 2008 оной февралиин 28-ай № 177-IV тогтоолой найруулга)
2)    парламентнуудай эблэлнүүдэй ажал ябуулгын;
(Буряад Республикын Арадай Хуралай 2008 оной февралиин 28-ай № 177-IV тогтоолой найруулга)
3)    соёлой, спортын, аяншалгын болон залуушуулай;
4)    олониитын болон шажан мүргэлэй нэгэдэлнүүдэй ажал ябуулгын;
5)    олондо мэдээсэл тараадаг хэрэгсэлнүүдэй ажал ябуулгын;
6)    ном хэблэлэй.
6.    Буряад Республикын Арадай Хуралай экономикын политикын, байгаалиин нөөсэ ашаглалгын болон тойронхи оршон хамгаалха талаар хорооной эрхэм мэдэлдэ иимэ асуудалнуудаар хуули зохёон бэлдэлгын ажал ябуулга болон хуулинуудые бэелүүлгын ябасын шэнжэлгэ ородог гэбэл:
1)    промышленностиин болон элшэ хүсэнэй;
2)    транспортын болон хэлхеэ холбооной;
3)    барилгын, архитектурын болон гэр байрын-коммунальна ажахын;
4)    олзын хэрэг эрхилэлгын ажал ябуулгын;
5)    аяншалгын һалбариин;
6)    байгаалиин нөөсэнүүдые ашаглалгын;
7)    оршон тойронхиие хамгаалгын болон байгаалиин аюулгүйн.

III.    Хороонуудай үүргэнүүд

Хороонууд иимэ үүргэнүүдые бэелүүлдэг гэбэл:
1)    хороонуудай ажал ябуулгын шэглэлнүүдээр гүрэнэй политика ябуулалга болон Арадай Хуралда хүдэлмэри эмхидхэлгэ;
2)    эрхэ мэдэлдэ хабаатай асуудалнуудаар хуулиин болон бусад хуули ёhоной шиидхэбэринүүдэй түлэбүүдые уридшалан хаража үзэлгэ болон Арадай Хуралай үзэмжэдэ бэлдэлгэ;
3)    Буряад Республикын Арадай Хуралай хэлсэлгэдэ ороhон хуулинуудай болон тогтоолнуудай түлэбүүдтэ тобшололнуудые үгэлгэ;
4)    республикын бюджедэй түлэбэй зохистой гаршагуудаар тобшололнуудые үгэлгэ болон дурадхалнуудые бэлдэлгэ;
5)    тушаалда hунгахын, баталхын болон зүбшэн хэлсэхын гү, али эзэлжэ байhан тушаалhаа сүлөөлхын тула Арадай Хуралай үзэмжэдэ оруулагдаhан тушаалта нюурнуудай кандидатурануудые зүбшэн хэлсэлгэ болон тобшололнуудые үгэлгэ;
6)    хороонуудай ажал ябуулга эмхидхэлгын асуудалнуудые шиидхэлгэ;
7)    парламентын хэлсэлгэнүүдые, семинарнуудые, «дүхэриг шэрээнүүдые» эмхидхэлгэ болон үнгэргэлгэ;
8)    хорооной эрхэ мэдэлэй асуудалнуудаар хуулинуудай, бусад хуули ёhоной шиидхэбэринүүдэй болон дурадхалнуудай түлэбүүдые үүсхэн бэлдэлгэ;
9)    Арадай Хуралай байгуулгын бусад hалбаринуудтай, Буряад Республикын гүрэнэй засагай зургаануудтай болон нютагай өөhэдын хүтэлбэриин зургаануудтай, бюджедhээ гадуур жасануудтай, сэрэгэй частьнуудтай, олониитын нэгэдэлнүүдтэй харилсан хүдэлмэрилгэ;
10)    Арадай Хуралда, Арадай Хуралай Зүблэлдэ болон хороонуудта бэлдэгдэhэн асуудалнуудай зүбшэн хэлсэлгэ эмхидхэлгэ, Арадай Хуралай болон хороонуудайнь зүблөөнүүдтэ элидхэгшэдые болон суг элидхэгшэдые эльгээлгэ, хүдэлмэрилэгшэдэй, редакцинуудай, зүбшэлэлгын болон бусад комиссинуудта түлөөлэгшэдые эльгээлгэ;
11)    Буряад Республикын баталагдаhан хуулинуудые, Арадай Хуралай болон Зүблэлэйнь тогтоолнуудые бэелүүлгын ябасын хойноhоо хиналтые тогтоогдоhон гуримаар бэелүүлгэ;
12)    Буряад Республикын Правительствын гэшүүдэй болон Буряад Республикада нютагай өөhэдын хүтэлбэриин зургаануудай, республикын дэбисхэр дээрэ оршодог бүхы түхэлэй эмхинүүдэй хүтэлбэрилэгшэдэй мэдээсэлнүүдые болон элидхэлнүүдые шагналга;
13)    Россиин Федерациин Федеральна Суглаанай Гүрэнэй Дүүмэдэ тогтоогдоhон гуримаар оруулхын тула федеральна хуулинуудай түлэбүүдые болон тэдэндэ хабаатай заhабаринуудые зохёон бэлдэлгэдэ хабаадалга;
14)    хорооной эрхэ мэдэлэй асуудалнуудаар мэдээсэлнүүдые суглуулалга, шэнжэлэлгэ болон согсололго;
15)    олондо мэдээсэл тараалгын хэрэгсэлнүүдтэ депутадуудай, хороонуудай, Арадай Хуралай ажал ябуулгые харуулха хэрэгтэ хабаадалга;
16)    Арадай Хуралда эрхэтэдhээ ороhон хорооной бүрин этигэмжын асуудалнуудта хабаатай хандалгануудаар хүдэлмэрилгэ;
17)    хорооной эрхэ мэдэлэй асуудалнуудаар бусад үүргэнүүдые бэелүүлгэ.

IV.    Хороонуудай эрхэ

Тус Дүримэй ёhоор үүргэнүүдээ бэелүүлхын тула хороонууд эрхэтэй гэбэл:
1)    Буряад Республикада гүрэнэй засагай зургаануудhаа болон нютагай өөhэдын хүтэлбэриин зургаануудhаа, республикын дэбисхэр дээрэ оршодог бүхы түхэлэй эмхинүүдhээ хүдэлмэридөө хэрэгтэй албан ёhоной, тайлбари үгэhэн, шэнжэлхы, тоо баримтануудай болон бусад мэдээнүүдые тогтоогдоhон гуримаар эрин абаха;
2)    Буряад Республикада гүрэнэй засагай зургаануудта болон нютагай өөhэдын хүтэлбэриин зургаануудта, хуулиин эрхэтэ  нюурнуудта болон эрхэтэдтэ ажал ябуулгынгаа асуудалнуудаар сэхэ хандаха;
3)    тушаалта нюурай Россиин Федерациин Үндэhэн хуулиин, Россиин Федерациин хуулинуудай, Буряад Республикын Үндэhэн хуулиин, Буряад Республикын хуулинуудай, Россиин Федерациин болон Буряад Республикын бусад хуули ёhоной актнуудай эрилтэнүүдые эбдэhэн гү, али үргэлжэ дүүргэдэггүй ушарта эрхэ мэдэлэй хэмжээндэ тушаалта нюурта этигэлгүей мэдүүлхэ тухай дурадхалнуудые Арадай Хуралай үзэмжэдэ оруулха;
4)    хууляар хараалагдаhан ушарнуудта сүүдтэ хандаха тухай дурадхалнуудые Арадай Хуралай үзэмжэдэ оруулха;
5)    хэрэгтэй ушарта хуулиин түлэбые хуули ёhоной талаар болон бусад тусхай шалгалтада эльгээхэ;
6)    Арадай Хуралай тогтоолнуудай болон хуулинуудай түлэбүүдые бүгэдэ зоной зүбшэн хэлсэлгэдэ табиха тухай дурадхалнуудые Арадай Хуралда гү, али Арадай Хуралай Зүблэлдэ оруулха;
7)    салин түлбэриин тогтоогдоhон жасын хэмжээндэ Арадай Хуралай албан газарай ажалшадай салин хубилгаха талаар дурадхалнуудые Арадай Хуралай Түрүүлэгшэдэ оруулха;
8)    Арадай Хуралай сессиин үдэртэ хэлсэгдэхэ асуудалнуудые дурадхаха;
9)    Арадай Хуралай хуули зохёон бэлдэлгын ажал ябуулгын программа, хүдэлмэриин түcэб, гаргашын сметэдэ хабаатай дурадхалнуудые оруулха;
10)    хороонуудай нүүдэл зүблөөнүүдые үнгэргэхэ;
11)    Россиин Федерациин Федеральна Суглаанай Гүрэнэй Дүүмын, Россиин Федерациин субъектнүүдэй түлөөлэлгэтэ зургаануудай, олониитын нэгэдэлнүүдэй үнгэргэдэг парламентска хэлсэлгэнүүдтэ, эрдэмэй-практическа конференцинүүдтэ болон бусад хэмжээ ябуулгануудта хабаадахын тула хороонуудай гэшүүдые эльгээхэ тухай Арадай Хуралай Түрүүлэгшэдэ дурадхалнуудые оруулха;
12)    республикын ажаhуугшадта хороонуудай ажал ябуулга тухай мэдээсэхэ.

V.    Хорооной гэшүүдэй эрхэ ба уялга

1.    Хорооной гэшүүд эрхэтэй гэбэл:
1)    хорооной харан үзэжэ байhан бүхы асуудалнуудаар шиидхэхы дуугаа үгэхэ;
2)    хорооной түрүүлэгшые гү, али орлогшыень hунгаха болон өөрөө hунгагдаха;
3)    хорооной үзэмжэдэ табигдаха асуудалнуудые болон дурадхалнуудые оруулха, абтаhан шиидхэбэринүүдые бэлдэлгэдэ, зүбшэн хэлсэлгэдэ, бэелүүлгэдэ болон бэелүүлгынь хойноhоо хиналгада хабаадаха;
4)    Буряад Республикын Правительствын гэшүүдэй болон Буряад Республикада нютагай өөhэдын хүтэлбэриин зургаануудай, республикын дэбисхэр дээрэ оршодог бүхы түхэлэй эмхинүүдэй хүтэлбэрилэгшэдэй мэдээсэлнүүдые болон элидхэлнүүдые хорооной зүблөөн дээрэ шагнаха тухай дурадхалнуудые оруулха;
5)    Арадай Хуралай, тэрэнэй Зүблэлэй байгуулhан хүдэлмэриин, хамтын болон зүбшэлгын комиссинууд болон бүлэгүүдтэ хорооной шиидхэбэреэр эрилтэнүүдыень хамгаалан түлөөлхэ;
6)    хорооной абаhан шиидхэбэри зүбшөөгөөгүй ушартаа тусхай hанамжаяа Арадай Хуралда мэдүүлхэ;
7)    бэшэгээр ороһон мэдүүлгын болон Арадай Хуралай зохистой шиидхэбэриин үндэhөөр хорооной бүридэлhөө гараха болон ондоо хорооной бүридэлдэ орохо;
8)    Буряад Республикын гүрэнэй засагай зургаануудай, Буряад Республикада нютагай өөhэдын хүтэлбэриин зургаануудай, республикын дэбисхэр дээрэ оршодог олониитын нэгэдэлнүүдэй, бүхы түхэлэй эмхинүүдэй хүдэлмэри шалгаха тухай зууршалга эрхэ мэдэлтэй зургаануудта хүргэхэ;
9)    депутадуудай мүрдэлгэнүүдые үнгэргэлгэдэ хабаадаха;
10)    Арадай Хуралай албан газарай мэргэжэлтэдhээ хэрэгтэй эмхидхэлэй болон онол заабарииин туhаламжа, тайлбарилhан материал абаха;
11)    хороонуудай зүблөөнүүдэй протоколнуудтай танилсаха;
12)    депутадай ажал ябуулхадаа, хэлхеэ холбооной бии байгаа байгуулгануудые болон хэрэгсэлнүүдые, Арадай Хуралай албан газарай мэдээнүүдэй мэдээсэлэй данса, тиихэдэ зүбшэhэнэй ёhоор бусад эмхинүүдэй мэдээнүүдэй данса баримта хэрэглэхэ;
2.    Хорооной гэшүүд уялгатай гэбэл:
1)    хорооной хүдэлмэридэ хабаадаха, зүблөөнүүдыень хүндэтэй шалтагаангүйгөөр гээлтэ гаргахагүй;
2)    хүндэтэй шалтагаанаар зүблөөндэ ерэхэ аргагүй ушарта хорооной гэшүүн хоёр үдэрhөө оройтуулангүй, хорооной түрүүлэгшэдэ гү, али орлогшодонь энээн тухайгаа дуулгаха;
3)    хорооной шиидхэбэринүүдые болон даалгабаринуудые дүүргэхэ, ажал ябуулга тухайгаа хороондо мэдээсэжэ байха;
4)    хорооной шиидхэбэринүүдэй бэелүүлгэдэ туhалха.
3.    Хороондо саг үргэлжын үндэhөөр хүдэлмэрилдэг депутадуудай уялганууд зохистой хорооной шиидхэбэреэр тодорхойлогдодог.

VI.    Хорооной түрүүлэгшэ

Хорооной түрүүлэгшэ:
1)    Арадай Хуралай тогтоолоор hунгагдадаг болон уялгануудые бэелүүлгэhээ сүлөөлэгдэдэг;
2)    хорооной түрүүлэгшын тушаалда бэелүүлhэн хүдэлмэри тухайгаа хорооной урда жэл бүхэндэ тоосодог;
3)    хорооной хүдэлмэри эмхидхэдэг, ажал ябуулгыень хуули ёhоной болон материально-техническэ талаар хангалгада туhалдаг, хороондо даалгагдаhан үүргэнүүдэй бэелүүлгын, мүн хорооной уридшалан хараалhан болон үдэр бүриин хүдэлмэриин түсэбүүдэй бэелүүлгын хойноhоо харюусадаг;
4)    Арадай Хуралда болон ондоо газарнуудта тогтоогдоhон гуримаар хороониие түлөөлдэг;
5)    хорооной ажал ябуулгада хабаатай мэдүүлгэнүүдые хэдэг болон мэдээсэдэг;
6)    хороондо хуулиин түлэбүүдые зохёон бэлдэлгэ эмхидхэдэг, хорооной мэргэжэлтэдэй мэдэсэнүүдые болон дүй дүршэл ашаг үрэтэйгөөр хэрэглэлгын, тэдэнэй мэргэжэл дээшэлүүлгын, ажалай журам болон дотоодын гуримай дүримүүдые сахилгын талаар хэмжээнүүдые абадаг;
7)    хорооной зүблөөнэй үдэртэ хэлсэгдэхэ асуудалнуудые бүридхэдэг, хорооной зүблөө хүтэлбэрилдэг;
8)    тогтоогдоhон гуримаар хорооной зүблөөнүүдые зарладаг;
9)    Арадай Хуралай бусад байгуулгын зургаануудтай болон hалбаринуудтай харилсаа холбоо хангадаг;
10)    хорооной гэшүүдые, Арадай Хуралай Зүблэлые, Арадай Хуралай Түрүүлэгшые болон орлогшыень, бусад депутадуудые ээлжээтэ зүблөөнүүдэй үнгэргэлгэ болон хорооной абаhан шиидхэбэринүүд тухай мэдээсэдэг;
11)    хорооной гэшүүдтэ бүрин этигэмжынгээ хэмжээндэ даалгабаринуудые үгэдэг;
12)    хорооной шиидхэбэринүүдые болон бусад дансануудые тогтоогдоhон гуримаар баталдаг;
13)    хорооной дансануудые эрхилэлгэ эмхидхэдэг, гүрэнэй болон албан ёhоной нюусатай мэдээсэл хамгаалга хангадаг;
14)    Арадай Хуралай Түрүүлэгшэдэ, хэрэгүүдые эрхилэгшэ-Арадай Хуралай аппарадай хүтэлбэрилэгшэдэ хорооной хүдэлмэрилэгшэдые урмашуулха гү, али зэмэ тохохо тухай дурадхалнуудые оруулдаг;
15)    бүрин этигэмжэнүүдэйнгээ хэмжээндэ бусад асуудалнуудые шиидхэдэг.

VII.    Хорооной түрүүлэгшын орлогшонор

1.    Хорооной түрүүлэгшын орлогшонор:
1)    хорооной түрүүлэгшын дэбжүүлгын үндэhөөр хорооной шиидхэбэреэр hунгагдадаг болон уялгануудай бэелүүлгэhээ сүлөөлэгдэдэг;
2)    хорооной түрүүлэгшын үгыдэ тэрэнэй уялгануудые дүүргэдэг;
2.    Хорооной түрүүлэгшын орлогшонорой бэелүүлхэ үүргэнүүдые хороон тогтоодог.

VIII.    Хороонуудай зүблөөнүүдэй Доторой дүрим

1.    Хороной зүблөөнүүд хэрэгтэй сагтаа, зүгөөр hарын нэгэ дахинhаа үсөөн бэшээр үнгэргэгдэдэг. Хороон нүүдэл зүблөө үнгэргэхэ тухай шиидхэбэри абаха эрхэтэй.
2.    Хорооной гэшүүдэй хамтын тоогой хахадhаа ехэ хубиин зүблөөндэ хабаадабал, хороонуудай зүблөөнүүд хуулиин эрхэтэйдэ тоологдодог.
3.    Зүблөөндэ хабаадаhан хорооной гэшүүдэй олонхиин дуугаа үгэбэлнь, шиидхэбэри абтаhанда тоологдодог. Зүбшөөhэн болон буруушааhан дуунуудай тэнсүү байhан ушарта хүтэлбэрилэгшын дуун шиидхэхыдэ тоологдодог.
4.    Хорооной зүблөөн протоколдо бэшэгдэдэг. Зүблөөнэй протоколые хорооной зүблөөнэй секретарь бэшэдэг. Хорооной зүблөөнэй протокол гурбан үдэрэй туршада бэшэгдээд, хорооной түрүүлэгшээр болон хорооной зүблөөнэй секретаряар баталагдадаг. Хорооной зүблөөнэй секретариин уялгануудые хорооной мэргэжэлтэн дүүргэжэ болохо.
(Буряад Республикын Арадай Хуралай 2008 оной февралиин 28-ай № 177-IV тогтоолой найруулга)
5.    Хороонууд зүблөөнүүд дээрээ шиидхэбэринүүдые тогтоолнуудай түхэлөөр абадаг. Хороонуудай тобшололнууд, хандалганууд, зууршалганууд хороонуудай тогтоолнуудаар баталагдадаг.
6.    Зүблөөе хорооной түрүүлэгшэ гү, али тэрэнэй орлогшо үнгэргэдэг.
7.    Хорооной зүблөөндэ хорооной бүридэлдэ ородоггүй Арадай Хуралай депутадууд зүбшэлгын дуу үгэхэ эрхэтэйгээр хабаадажа болохо.
8.    Хорооной гэшүүдэй зүблөөндэ хабаадагшадай олонхиин дуугаа үгэбэл, хороон хаамал зүблөө үнгэргэхэ эрхэтэй.
9.    Хорооной түрүүлэгшэ хорооной зүблөөнэй үнгэргэгдэхэ болзорhоо гурбан үдэр урид хорооной гэшүүдтэ дуулгадаг, тиихэдэ зүблөөнэй бусад хабаадагшадта эртээнhээ дуулгадаг.
10.    Арадай Хуралда Буряад Республикын Президентын эрхэ түлөөлэгшэ, Буряад Республикын Правительствын болон хуули гаргалга үүсхэхэ эрхэтэй бусад субъектнүүдэй түлөөлэгшэд, Буряад Республикын прокурор, Тоололгын палатын түрүүлэгшэ, тэрэнэй орлогшо, Тоололгын палатын аудиторнууд Арадай Хуралай зүблөөндэ хабаадаха эрхэтэй.
11.    Хороонуудай зүблөөнүүдтэ шэнжэлэгшэд, гүрэнэй засагай зургаануудай болон нютагай өөhэдын хүтэлбэриин зургаануудай, олониитын нэгэдэлнүүдэй, олондо мэдээсэл тараадаг хэрэгсэлнүүдэй түлөөлэгшэд уригдажа болохо.
12.    Хорооной зүблөөнэй үдэртэ хэлсэгдэхэ асуудалнууд зүблөөндэ хабаадаhан хорооной гэшүүдэй олонхи дуугаар баталагдадаг.
13.    Хороонууд бусад хороонуудтай суг эрхилдэг асуудалнуудаар хамтын зүблөөнүүдые үнгэргэхэ эрхэтэй. Хороон бүхэнэй гэшүүдэй ехэнхи хубиин зүблөөндэ хабаадабал, хороонуудай суг хамтын зүблөөнүүд хуулиин эрхэтэйдэ тоологдодог. Хороонуудай хамтын зүблөөнүүдые зохистой хороонуудай түрүүлэгшэнэр ээлжэлэн үнгэргэдэг. Хамтын зүблөөнүүдэй тогтоолнууд болон протоколнуудые хороонуудай түрүүлэгшэнэр болон зүблөөнүүдэй секретарьнууд баталдаг. Хороонуудай суг бэлдэhэн асуудалнуудаар тэдэ Арадай Хуралай сесси дээрэ суг хамтын элидхэлнүүдые хэжэ болохо.

IX.    Хоронуудай Арадай Хуралай урда тоосоотой болон харюусалгатай байлга

1.    Жэлэй эсэстэ хороон бүхэн Арадай Хуралда бэелүүлhэн ажал тухайгаа бэшэгээр тоосоо тушаадаг.
2.    Хороонуудай тоосоонууд Арадай Хуралай хүдэлмэриин түсэбэй ёhоор Арадай Хуралай зүблөөн дээрэ шагнагдадаг.
3.    Хороонууд абаhан шиидхэбэринүүдэйнгээ түлөө Арадай Хуралай болон Арадай Хуралай Зүблэлэй урда харюусадаг.

Администратор сайта "Буряад Республикын Арадай Хуралай": hural@icm.buryatia.ru